พระราชนิพนธ์คำกลอนทั้งสี่บทนี้ สะท้อนพระอัจฉริยภาพด้านกวีนิพนธ์ ถ่ายทอดความงาม สีสัน และกลิ่นอายของดอกไม้ไทยอย่างละเมียดละไม และแสดงให้เห็นถึง พระราชหฤทัยที่ทรงรักธรรมชาติ และทรงหวงแหนความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าไทย ทั้งยังทรงมุ่งหมายให้ประชาชนร่วมกันอนุรักษ์พรรณไม้และธรรมชาติไทยไว้สืบไป

นอกจากนี้ ยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นำผลงานจากช่างฝีมือของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ ไปจัดแสดงด้วยเสมอ นับเป็นการส่งเสริมผ้าทอ และงานศิลปหัตถกรรมของไทย ให้เป็นที่รู้จักและเป็นที่ยอมรับทั่วโลก

“ชุดไทยพระราชนิยม” เป็นเครื่องแต่งกายที่สะท้อนถึงความวิจิตร งดงามของวัฒนธรรมไทยจากหลายภูมิภาคของประเทศ ผ่านงานช่างฝีมือและการตัดเย็บอันประณีต ละเอียดอ่อน และสืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ จนถึงรุ่นปัจจุบัน

สำหรับ “ชุดไทยพระราชนิยม” มีทั้งหมด 8 แบบ โดยแต่ละแบบจะมีความประณีตและความเหมาะสมในโอกาสต่าง ๆ และแต่ละแบบจะตั้งชื่อตามพระที่นั่งสำคัญของไทย ประกอบด้วย

1.”ชุดไทยเรือนต้น”

รูปแบบที่เรียบ มีความสุภาพ และสะดวกในการเคลื่อนไหว เหมาะสำหรับสวมใส่ในงานกึ่งทางการ หรืองานที่ไม่เป็นพิธีรีตองนัก เช่น งานเลี้ยงแบบไม่เป็นทางการ

2. “ชุดไทยจิตรลดา”

เป็นชุดไทยที่เรียบง่าย แต่เปี่ยมด้วยความสง่างาม มักถูกเลือกสวมใส่ในโอกาสที่เป็นทางการ อาทิ การต้อนรับแขกเมือง งานพระราชพิธี หรือพิธีสวนสนาม

3. “ชุดไทยอมรินทร์”

ตัวเสื้อเป็นคอกลมแขนยาว มักปักดิ้นทองหรือดิ้นเงินเพื่อเพิ่มความงดงาม ชุดนี้เหมาะใส่ในงานพิธีการตอนค่ำ

4. “ชุดไทยบรมพิมาน”

ตัวเสื้อเป็นแขนยาว คอตั้ง คล้ายชุดจิตรลดา แต่มีผ้าสไบหรือผ้าพาดไหล่ เหมาะกับการสวมใส่ในงานพิธีที่ต้องการความสุภาพและความสง่า เหมาะสำหรับงานพิธีการระดับสูง

5. “ชุดไทยดุสิต”

เสื้อเป็นแขนกุด คอกลมหรือคอเหลี่ยม มักประดับด้วยลูกไม้หรือดิ้นเงิน หรือเลื่อมอย่างประณีต มักใช้สวมใส่ในงานพิธีตอนกลางคืน แทนชุดราตรีแบบตะวันตก

6. “ชุดไทยจักรี”

ตัวเสื้อเป็นแขนหนึ่งเดียว อีกข้างพันผ้าสไบเฉียงดูหรูหรา ใช้ผ้ายกดิ้นทองหรือเงิน

นิยมสวมใส่ในงานแต่งงาน หรืองานกลางคืน

7. “ชุดไทยศิวาลัย”

ตัวเสื้อแขนยาว คอตั้ง ใช้ผ้ายกหรือผ้าไหม นิยมสวมใส่ในงานพระราชพิธี หรือพิธีทางศาสนา พิธีการที่มีหมายกำหนดการอย่างเคร่งครัด

8. “ชุดไทยจักรพรรดิ”

เป็นชุดที่หรูหราที่สุดในบรรดาชุดไทยพระราชนิยม ใช้ผ้ายกดิ้นทอง หรือผ้ายกไหมที่มีลวดลายงดงาม ตัดเย็บอย่างประณีต นิยมสวมใส่ในงานพระราชพิธีสำคัญหรือโอกาสพิเศษที่ต้องการความโอ่อ่า

“ชุดไทยพระราชนิยม” มรดกแห่งสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงอนุรักษ์ ส่งเสริม และเป็นต้นแบบชุดประจำชาติของสตรีไทย เป็นมรดกแห่งความภูมิใจมาจนถึงปัจจุบัน

และความภาคภูมิใจนี้จะดังกึกก้องและเป็นที่รู้จักของคนทั่วโลกมากขึ้น เมื่อองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้แจ้งยืนยันว่า รายการ “ชุดไทย : ความรู้ งานช่างฝีมือ และแนวปฏิบัติการแต่งกายชุดไทยประจำชาติ” (Chud Thai : The Knowledge, Craftsmanship and Practices of the Thai National Costume) จะถูกบรรจุเข้าสู่การพิจารณาในที่ประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาล ว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage) สมัยที่ 21 ในปี 2569

ซึ่งจะทำให้มรดกภูมิปัญหาของไทยได้รับการยกย่อง สะท้อนภาพลักษณ์ความวิจิตรแห่งภูมิปัญญาไทย และยังเป็นแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์ผลงานร่วมสมัย ซึ่งจะนำไปสู่การรักษาและเผยแพร่อัตลักษณ์ไทย ให้คงอยู่คู่สังคมโลกได้อย่างภาคภูมิ

๑. พระนามอันเป็นมงคล

พระนาม "สิริกิติ์" ได้รับพระราชทานจากสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี (ในรัชกาลที่ ๗) ซึ่งมีความหมายว่า "ผู้เป็นศรีแห่งกิติยากร" เรียกโดยลำลองว่า "คุณหญิงสิริ" ส่วนพระราชสวามีจะทรงเรียกว่า "แม่สิริ"

๒. คำทำนายจากแขกเลี้ยงวัว

ท่านผู้หญิงเกนหลง สนิทวงศ์ ณ อยุธยา เล่าว่าเคยมีแขกทำนาย ม.ร.ว.สิริกิต์ ในวัย ๒ พรรษา พูดว่า "ต่อไปจะเป็นมหารานี" ม.ร.ว.สิริกิติ์ ก็เคยเล่าเรื่องนี้ให้เพื่อนๆฟัง และรู้สึกขบขัน ก่อนที่จะกลายเป็นเรื่องจริงภายใน ๑๕ ปีต่อมา

๓. จุดกำเนิดของรสนิยมแบบองค์แม่

เสด็จไปศึกษาต่อที่ Riante Rive เมืองโลซานน์ ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ทรงเรียนวิชาพิเศษสำหรับกุลสตรี โดยเฉพาะวิชา ภาษา ศิลปะ และดนตรี

ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของความสนพระทัยด้านศิลปวัฒนธรรม

๔. ชังแรกพบ... ก่อนเป็นรักนิรันดร์

เคยทรงเปิดเผยกับ BBC ว่า ในการพบเจอกันครั้งแรกในหลวง ร.๙ ทรงปล่อยให้พระองค์ต้องทรงซ้อมถอนสายบัวรอนาน ๓ ชั่วโมง จนเป็นความชังแรกพบ มากกว่ารักแรกพบ จนเมื่อในหลวง ร.๙ ทรงประสบอุบัติเหตุอย่างรุนแรงพระองค์กลับเป็นผู้ที่ในหลวง ร.๙ ทรงนึกถึง จึงได้ทรงไปดูแล และได้ทรงเริ่มเปิดพระทัยนับแต่นั้นมา

๕. มเหสีผู้ทรงขึ้นว่าราชการแทน

ทรงเป็น สมเด็จพระบรมราชินีนาถพระองค์ที่ ๒ ของไทย (ต่อจากสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๕) ภายหลังจากพระราชสวามี (รัชกาลที่ ๙) ทรงมีพระราชประสงค์จะผนวชตามโบราณราชประเพณี

๖. พระองค์แม่ แฟชั่นนิสต้าก่อนกาล

ทรงตระหนักว่าฉลองพระองค์ของพระองค์จะเป็นเสมือน "สัญลักษณ์ของประเทศ" จึงมีพระราชประสงค์ให้สตรีไทยมีชุดประจำชาติที่สง่างามและเป็นที่ยอมรับในระดับสากล นิตยสารแฟชั่นชั้นนำของสหรัฐอเมริกา ได้จารึกว่าพระองค์ทรงเป็น ๑ ใน ๑๒ สุภาพสตรีที่แต่งกายงามที่สุดในโลก

๗. พระผู้บุกเบิกซอฟท์พาวเวอร์ไทย

นิตยสารแฟชั่นชื่อดังระดับโลกอย่าง Vogue (ฉบับสหรัฐอเมริกา) ได้เผยแพร่พระสิริโฉมของพระองค์ในฉลองพระองค์ชุดไทย ซึ่งถือเป็นการนำเสนอ Soft Power ของไทยสู่เวทีโลกเป็นครั้งแรก ๆ

๘. ฉลองพระองค์เยี่ยมราษฎร

เคยมีพระราชดำรัสว่า การเสด็จฯ เยี่ยมราษฎรในแต่ละหมู่บ้านเป็นเรื่องยากที่จะเสด็จฯ ซ้ำ จึงต้องแต่งฉลองพระองค์ให้เกียรติเจ้าภาพ และทรงเป็นเจ้านายที่เคร่งครัดเรื่องการแต่งกาย เพื่อแสดงถึงความเคารพต่อประชาชน

๙. พระสมัญญา "แม่แห่งชาติ"

เป็นที่มาของการกำหนดให้วันที่ ๑๒ สิงหาคม เป็นวันแม่แห่งชาติ จากพระราชกรณียกิจในการดูแลและยกระดับชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนทั่วประเทศเสมือนแม่ดูแลลูก

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพจาก : ศูนย์อำนวยการใหญ่จิตอาสาพระราชทาน

ผ้าคะตะ มักทำจากไหมหรือเส้นใยสังเคราะห์ มีสีขาวเป็นหลัก ซึ่งแทนความบริสุทธิ์ ความเมตตา และการตั้งเจตนาดีต่อผู้รับ ตามธรรมเนียม คะตะมักทำจากไหมหรือใยสังเคราะห์ สีขาวบริสุทธิ์ หรือบางครั้งเป็นสีทองและสีเงิน มีลวดลายมงคล เช่น รูป อัษฏมงคล (สัญลักษณ์มงคลแปดประการ) ซึ่งสื่อถึงโชคดี ความสุข และการปกป้องคุ้มครอง

ในชีวิตประจำวันและพิธีการสำคัญ คะตะจะถูนำมาใช้ถวายพระพุทธรูป รูปเคารพ พระสงฆ์ หรือครูบาอาจารย์ เพื่อแสดงความเคารพอย่างสูงสุด พร้อมทั้งขอพรให้ได้รับความคุ้มครองและความเจริญรุ่งเรือง นอกจากนี้ยังใช้มอบแก่แขกผู้มาเยือนในพิธีการต้อนรับ การแสดงความยินดีในโอกาสต่าง ๆ เช่น งานแต่งงาน การขึ้นบ้านใหม่ หรือการเปิดกิจการ รวมไปถึงพิธีอำลาและงานศพ เพื่อส่งมอบพรแห่งความสุข หรือขอให้การเดินทางและการเปลี่ยนผ่านเป็นไปด้วยความราบรื่น

ลักษณะการมอบคะตะนั้น เจ้าภาพจะถือผ้าด้วยสองมือ ยกขึ้นเหนืออกพร้อมก้มศีรษะเล็กน้อย แล้วมอบให้ผู้รับอย่างนอบน้อม หากเป็นการถวายต่อพระหรือผู้ใหญ่ ผู้รับอาจนำผืนผ้ามาคล้องกลับบนไหล่ของผู้มอบ หรือพาดไว้บนพระพุทธรูปและรูปเคารพเพื่อความเป็นสิริมงคล ธรรมเนียมการใช้คะตะจึงเปรียบเสมือนภาษาของใจ ที่ถ่ายทอดความปรารถนาดีอย่างบริสุทธิ์ผ่านผืนผ้าอันเรียบง่าย และเชื่อมโยงผู้คนเข้าด้วยกันในทุกช่วงเวลาสำคัญของชีวิต

วานนี้ (วันที่ ๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๘) เวลา ๑๐.๑๐ น. สมเด็จพระราชาธิบดี จิกมี เคเซอร์ นัมเกล วังชุก แห่งราชอาณาจักรภูฏาน เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระราชินีเจตซุน เพมา วังชุก มาทรงวางพวงมาลาและผ้าคะตะถวายราชสักการะหน้าพระโกศพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งความบริสุทธิ์ และถวายราชสักการะ

ขอขอบคุณ : ทีมงานนักวิชาการ เพจเจริญกรุง