ตลอดระยะเวลาดังกล่าว นับเป็นห้วงเวลาสำคัญของพระองค์ในการประกอบพระราชกรณียกิจในตำแหน่งสมเด็จพระบรมราชินีนาถของไทย นอกจากจะเป็นการ “ประกาศศักดิ์สยามสู่สากล” แล้ว ยังเป็นโอกาสที่ประชาคมโลกได้ประจักษ์ถึงพระราชจริยวัตรอันงามสง่าของพระองค์อย่างชัดเจนอีกด้วย

การเสด็จฯ เยือนต่างประเทศของทั้งสองพระองค์ในครั้งนั้น เริ่มต้นจากการเสด็จเยือนประเทศเพื่อนบ้านของไทย ได้แก่ สาธารณรัฐเวียดนามเป็นแห่งแรก จากนั้นได้เสด็จฯ เยือนประเทศต่าง ๆ ในหลายทวีป ได้แก่ ทวีปเอเชีย ทวีปอเมริกา ทวีปยุโรป และทวีปออสเตรเลีย ซึ่งทุกประเทศล้วนจัดการรับเสด็จอย่างสมพระเกียรติ และเปี่ยมด้วยไมตรีจิตอันอบอุ่นยิ่ง

ที่มา: หนังสือ ๘๔ พรรษา นางแก้วคู่พระบารมี

พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง แสดงถึงพระปรีชาสามารถทางวรรณศิลป์และดนตรี โดยมีศาสตราจารย์พิเศษ เรืออากาศตรี แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ เป็นผู้ประพันธ์ทำนอง

“สุดรัก

งามพักตร์ผุดผ่องเพียงจันทร์ฉาย

สองเนตรแวววาวดุจดาวพราย

ยามชม้ายชายตาป่วนอารมณ์

สองปรางเปล่งเหมือนดั่งแต้ม

ลักยิ้มยั่วแย้มเย้ายวนสม

เรือนร่างลออตางามน่าชม

ปอยผมดำสนิทงามติดตา

สุดหลง

คงเป็นทาสนวลอนงค์เหมือนดังว่า

โซ่สวาทตรึงรัดมัดกายา

ตีด้วยตรวนเสน่ห์หายอดยาใจ

ยอมเป็นทาสให้กักขังทั้งชีวิต

ยอมเป็นทาสแนบชิดพิสมัย

ยอมเป็นทาสทั้งตัวทั้งหัวใจ

ยอมเป็นทาสตลอดไปไม่ห่างเธอ”

"หอมสายหยุด สุดหอม ดั่งจอมขวัญ

หอมหวาน ปานสวรรค์ สรรสร้าง

หอมไลลิบ ทิพย์สุคนธ์ ปนกลิ่นนาง

โอ้...อ้างว้าง ยามสาย จางหายไป

คอยเวลา สายัณห์ พลันอรุณ

หอมกรุ่น ระทวนก้าน สะท้านไหว

กลีบบาง ดังโอษฐ์งาม ของทรามวัย

แสนชื่นใจ ใยกลิ่นวาย สายหยุดเอย"

บทร้อง

รัชนีลอยประดับจับฟากฟ้า

จะเทียบเทียมดวงชีวาก็หาไม่

ผิวเรื่อเหลืองดั่งทองเป็นยองใย

จะหาใครงามเด่นเช่นขวัญตา

เนตรหวานปานน้ำผึ้งจวนจะหยด

โอษฐ์อิ่มเอ่ยธุรรสคะนึงหา

เกศสลวยสวยขำพร่ำพรรณา

วงพักตร์ลักขณาดั่งเพ็ญจันทร์

เล็บมือนางบางแบบขาเจ้า

ที่พี่เฝ้าฝันถึงเธออยู่มิรู้คลาย

วันเดือนปีผ่านไปให้จาบัลย์

ด้วยเฝ้าฝันถึงเธออยู่มิรู้คลาย

เมื่อครั้งสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรบนพื้นที่สูง พระองค์ทรงทอดพระเนตรเห็นคุณค่าของงานฝีมือ และทรงมองเห็นว่างานช่างคือหัวใจของการสร้างอาชีพและศักดิ์ศรี จึงมีพระราชดำริในการส่งเสริมเครื่องเงินชาวเขาภายใต้โครงการศิลปาชีพ ซึ่งมิใช่เป็นเพียงการอนุรักษ์งานหัตถกรรม หากยังเป็นการหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนให้สามารถยืนหยัดอยู่กับภูมิลำเนาและรากเหง้าของตนได้อย่างสง่างาม

เครื่องเงินของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง อาทิ ม้ง เมี่ยน ลาหู่ ลีซู และอาข่า มิได้เกิดขึ้นเพื่อความงามเพียงอย่างเดียว หากยังสื่อถึง “ฝีมือ” และ “ตัวตน” ของช่าง กระบวนการทำงานในทุกขั้นตอนอาศัยแรงมือและประสบการณ์ชีวิต ตั้งแต่การตี การตอก ไปจนถึงการสลักลวดลายด้วยมือเส้นสายของลวดลายหนักเบาไปตามจังหวะค้อนและสุนทรียะเฉพาะตน เครื่องเงินแต่ละชิ้นจึงไม่อาจทำซ้ำได้ และเป็นผลงานที่บอกเล่าตัวตนของช่างผู้สร้างสรรค์อย่างแท้จริง

ที่มา : สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย

https://www.facebook.com/sacitofficial/posts/1408348077989207

เหรียญเซเรสเป็นเหรียญทรงกลม ด้านหนึ่งสลักพระฉายาลักษณ์สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง อีกด้านหนึ่งสลักเป็นรูปสตรีชาวนาสวมงอบและถือรวงข้าว จารึกอักษรความว่า “To Give Without Discrimination” แปลเป็นไทยว่า “ให้โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง”

ต่อมาได้ทรงทดลองใช้ปีกแมลงทับตกแต่ง ตัวนกไม้แกะสลัก โดยตัดปีกเป็นเส้นเล็ก ๆ ใช้ติดแทนขนนกจนทั่วทั้งตัว เกิดเป็นงานประติมากรรมอันงดงามน่าอัศจรรย์ขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศไทย เมื่อผลสำเร็จเป็นที่น่าพอพระราชหฤทัยแล้ว จึงได้ทรงมีพระราชดำริให้ตัดปีกแมลงทับให้เล็กลงไปอีก และนำมาสอดสลับลายกับ ย่านลิเกา ก่อให้เกิดงานประณีตศิลป์ชิ้นสำคัญแห่งยุคสมัย ซึ่งไม่เคยมีผู้ใดคิดประดิษฐ์มาก่อน นับเป็นพระอัจฉริยภาพที่ควรจารึกไว้ในประวัติศาสตร์ศิลปะไทยอีกครั้งหนึ่ง

ที่มา : หนังสือ “รัตนราชินีศรีประเทศ” พิมพ์ครั้งที่ 1 พุทธศักราช 2549

https://oer.learn.in.th/search_detail/result/27987

ในการนี้ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงดำรงตำแหน่งเป็นองค์ประธานมูลนิธิ และได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับมูลนิธิสายใจไทยไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์นับแต่นั้นเป็นต้นมา

มูลนิธิสายใจไทยฯ ก่อตั้งขึ้นภายใต้พระราชดำริ เพื่อดูแลทหารผ่านศึก และครอบครัว โดยเฉพาะเหล่าทหารที่ได้รับบาดเจ็บหรือทุพพลภาพจากการเสียสละปกป้องผืนแผ่นดินไทย รวมถึงสนับสนุนให้พวกเขาได้มีงาน มีอาชีพ จากกิจกรรมการฝึกอาชีพให้กับสมาชิก เช่น งานหัตถกรรม งานเครื่องหนัง งานเย็บผ้า งานไม้ งานระบายสี โดยนำผลิตภัณฑ์จากฝีมือของสมาชิกมูลนิธิฯ หลายอย่าง อาทิ กระเป๋า ผ้าพันคอ ผ้าไหม และเครื่องหนัง มาจำหน่ายเพื่อให้สมาชิกมีรายได้ และเปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วไปได้สนับสนุนการซื้อของที่มีคุณภาพ ไม่ใช่แค่การรับบริจาคเพียงอย่างเดียว ซึ่งรายได้จากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ จะถูกนำกลับเข้าสู่มูลนิธิฯ เพื่อใช้สงเคราะห์สมาชิกและครอบครัวอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงพระราชทานพระราชานุญาตให้จัดตั้งสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ (Queen Sirikit Botanic Garden) ที่อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นสวนพฤกษศาสตร์ระดับสากลแห่งแรกของไทย มีพื้นที่กว่า ๖,๕๐๐ ไร่ เพื่อเป็นแหล่งอนุรักษ์พรรณไม้ไทยและพันธุ์พืชพื้นเมือง โดยเป็นสถานที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านพฤกษศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และความหลากหลายทางชีวภาพให้กับประชาชน รวมทั้งส่งเสริมแนวคิด “เกษตรควบคู่การอนุรักษ์” อย่างชัดเจน

พระองค์ทรงเน้นว่า “เกษตร” ไม่ใช่เพียงการผลิตพืช หรือเลี้ยงสัตว์เพื่ออาหาร แต่คือ “รากฐานชีวิต ความมั่นคง การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ในระยะยาว” ดังเช่นโครงการฟาร์มตัวอย่าง (demonstration farms) ที่กระจายอยู่หลายภูมิภาค ทำให้ชุมชนที่เคยมีอาชีพไม่แน่นอนได้มีทางเลือก มีอาชีพที่ยั่งยืน มีรายได้ และมีความรู้ด้านการเกษตรอย่างครบวงจร เช่น การทำเกษตรผสมผสาน ปลูกผัก เลี้ยงสัตว์ พืชพื้นเมือง รวมถึงการเรียนรู้ภูมิปัญญาชุมชนควบคู่ความรู้สมัยใหม่

ด้วยพระกรณียกิจเหล่านี้ สมเด็จพระพันปีหลวงจึงเป็นต้นแบบของการพัฒนาเกษตรควบคู่การอนุรักษ์ ที่ไม่เพียงสร้างรายได้และความมั่นคงให้แก่ประชาชน แต่ยังรักษา “ทรัพยากรธรรมชาติ” และ “มรดกพันธุ์พืชไทย” เพื่อคนรุ่นหลังด้วย

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มีพระสุรเสียงไพเราะจับใจ ทรงร่วมบรรเลงเครื่องดนตรีและทรงขับร้องเพลงกับรัชกาลที่ ๙ อยู่เสมอ ทรงส่งเสริมสนับสนุนการอนุรักษ์ดนตรีไทยและนาฏศิลป์ไทย ทั้งมีพระราชดำรัสแก่เยาวชนให้ภาคภูมิใจในศิลปวัฒนธรรมไทย พระอัจฉริยภาพของพระองค์ จึงเป็นแรงบันดาลใจแก่ศิลปินทั่วแผ่นดิน