สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากรบูรณะราชรถ ราชยาน อย่างสมพระเกียรติ

เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2569 ณ โรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ดำเนินการบูรณะปฏิสังขรณ์ราชรถและราชยาน รวมถึงซ่อมบำรุงรักษา ราชรถ ราชยานทุกองค์เตรียมความพร้อมเพื่อใช้ในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยราชรถ ราชยานที่อยู่ระหว่างการบูรณะ ประกอบด้วย พระมหาพิชัยราชรถ พระที่นั่งราเชนทรยาน เกรินบันไดนาค เวชยันตราชรถ พระวอสีวิกากาญจน์และราชรถน้อย

นางสาวปิยนุช กุศล นายช่างศิลปกรรมอาวุโส กลุ่มงานช่างปิดทองประดับกระจกและช่างสนะไทย สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ได้รับมอบหมายให้ดูแลการบูรณะซ่อมแซมราชรถ ราชยาน ด้านงานปิดทองประดับกระจก ให้ข้อมูลว่าสำนัก ช่างสิบหมู่รับผิดชอบงานด้านศิลปกรรมทั้งหมด

ทั้งการซ่อมเสริมโครงสร้างไม้ให้แข็งแรงแกะสลักลวดลายที่ชำรุด โดยภายหลังการเสริมโครงสร้างแล้วจะดำเนินการซ่อมปิดทอง และประดับกระจกตกแต่งในส่วนที่ชำรุดเสื่อมสภาพ ให้เรียบร้อยสวยงาม โดยคงรูปแบบศิลปกรรมเดิมให้มากที่สุด เพื่อรักษาความงดงามของราชรถ ราชยาน อันเป็นมรดกศิลปวัฒนธรรมที่สำคัญของชาติ โดยมีการประชุมปรึกษาหารือวางแผนการดำเนินงานและขั้นตอนกระบวนการบูรณะซ่อมแซมเริ่มจากการสำรวจความเสียหาย ราชรถ ราชยาน ทั้งหมด โดยเริ่มจากพระมหาพิชัยราชรถซึ่งเป็นองค์ที่สำคัญในการพระราชพิธีครั้งนี้ จากนั้นจึงเข้าสู่กระบวนการซ่อมแซม จากโครงสร้างหลักก่อน กลุ่มงานที่รับผิดชอบได้แก่ กลุ่มงานช่างแกะสลักและช่างไม้ประณีต เนื่องจากโครงสร้างของราชรถ ราชยาน ส่วนใหญ่เป็นงานไม้ รวมถึงมีงานแกะสลักลวดลายอย่างประณีตจึงต้องอาศัยช่างผู้ชำนาญเฉพาะด้าน เพื่อให้ราชรถ ราชยาน เกิดความเรียบร้อยและแข็งแรง ก่อนเข้าสู่กระบวนการประดับตกแต่งงานศิลปกรรม โดยกลุ่มงานช่างปิดทองประดับกระจกและช่างสนะไทยดำเนินการซ่อมปิดทองและประดับในส่วนที่ชำรุดเสียหายให้สมบูรณ์ ซ่อมสร้างเครื่องประกอบอาภรณ์ภัณฑ์ใหม่ เช่น ฉัตร ผ้าม่านและธงงอน รวมถึงช่างบุและช่างศิราภรณ์ ซ่อมแซมเฟื่องระย้าและพุ่มข้าวบิณฑ์ 

สำหรับ “พระมหาพิชัยราชรถ” เป็นราชรถทรงบุษบกขนาดใหญ่ที่สุด สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1 ทำด้วยไม้แกะสลัก ลงรักปิดทอง และประดับกระจก ใช้สำหรับอัญเชิญพระบรมโกศ หรือพระโกศพระบรมศพชั้นสูงสุด ในริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศ จากพระบรมมหาราชวังไปยังพระเมรุมาศ ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง

ขณะนี้ ได้ดำเนินการซ่อมแซมส่วนที่ชำรุดมากก่อน โดยเฉพาะกระจกประดับที่เสื่อมสภาพประมาณร้อยละ 10 รวมถึงบริเวณด้านหน้ากระดาน หลังคาบุษบก และชิ้นส่วนบังคับล้อ ซึ่งช่างได้มีการลอกพื้นเดิม ปิดทอง และประดับกระจกใหม่ทั้งหมด พร้อมตัดกระจกตามรูปแบบเดิมอย่างประณีต

นอกจากนี้ ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์ กรมศิลปากร ยังร่วมสนับสนุนการทำความสะอาดและอนุรักษ์วัสดุต่าง ๆ เพื่อให้ราชรถ ราชยาน มีความสมบูรณ์ งดงามสมพระเกียรติ